Ομιλία για θέματα διαφάνειας στην εκδήλωση του ΤΕΙ Ι.Ν.

Πραγματοποιήθηκε σήμερα η εκδήλωση  για θέματα διαφάνειας που οργάνωσε το Τεχνολογικό Ίδρυμα Ιονίων Νήσων, η οποία συνοδεύτηκε με την τελετή κοπής της πρωτοχρονιάτικης πίτας του ιδρύματος.

Η εκδήλωση φιλοξενήθηκε στην αίθουσα συνεδριάσεων του Πνευματικού Κέντρου Δήμου Λευκάδας, το οποίο θα διαθέσει δύο από τις αίθουσές του για τις ανάγκες στέγασης του ιδρύματος, που πρόκειται να μετεγκατασταθεί στο πρώην κέντρο Νεότητας του Δήμου.

Οικοδεσπότες της εκδήλωσης ήταν ο πρόεδρος της Διοικούσας Επιτροπής του ΤΕΙ Ι.Ν. και καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών Ναπολέων Μαραβέγιας και οι δύο εκ των τριών αντιπρόεδρων της Διοικούσας Επιτροπής , ο καθηγητής ΤΕΙ Αθήνας Σωτήριος Σούλης και ο δημοσιογράφος Ιωάννης Πολίτης.

Χαιρετισμό προς σε εκείνους που τίμησαν την εκδήλωση με την παρουσία τους, θέλησε να απευθύνει αρχικά ο κ. Μαραβέγιας και να παρουσιάσει στην συνέχεια τον  επίτιμο καλεσμένο ομιλητή Δρ. Ιωάννη Κάρκαλη, ο οποίος είναι ανώτατος δικαστής και υπηρετεί ως Αντεπίτροπος Επικρατείας στη Γενική Επιτροπεία της Επικρατείας. Τέλος θέλησε να ευχαριστήσει την προϊσταμένη  του νέου τμήματος Διοίκησης και Οικονομίας του ΤΕΙ Ιονίων Νήσων στην Λευκάδα και Επίκουρος καθηγήτρια Χριστίνα Μπενέκη, για την πολύτιμη προσφορά της.

Με την ευκαιρία της εκδήλωσης ο Πρόεδρος του ΤΕΙ Ι.Ν., θέλησε να γνωστοποιήσει την ανανέωση της θητείας της Διοικούσας Επιτροπής από τον υπουργό Παιδείας Κων/νο Αρβανιτόπουλο και να ενημερώσει για την πορεία των έργων στο νέο κτήριο που θα στεγάσει την σχολή.  Ο κ. Μαραβέγιας είπε ότι  τα έργα στο πρώην κτήριο Νεότητας, έχουν ήδη ξεκινήσει, ωστόσο υπάρχει μία καθυστέρηση έξι περίπου μηνών στην λήψη αποφάσεων, που δυσχεραίνει την ολοκλήρωσή τους, καθώς ο ΟΣΚ (οργανισμός σχολικών κτηρίων ) που έχει αναλάβει την μετασκευή του κτηρίου σε διδακτήριο, συγχωνεύτηκε με την ΔΕΠΑΝΟΜ και την ΘΕΜΙΔΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ. «Πιστεύουμε ότι τις επόμενες μέρες αφού συγκροτήθηκε επιτέλους το Διοικητικό της Συμβούλιο θα πάρει την τελική απόφαση για την ανάθεση της μελέτης εφαρμογής του κτηρίου αυτού και αμέσως μετά θα ενταχθεί στο ΕΣΠΑ. Πάντως εμείς επειδή δεν είναι σίγουρη η ένταξή  του στο ΕΣΠΑ, έχουμε ζητήσει ένα σημαντικό ποσό από τον προϋπολογισμό δημοσίων επενδύσεων του υπουργείου παιδείας το οποίο πιστεύω ότι θα πάρουμε.», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η ομιλία του  Δρ. Ιωάννη Κάρκαλη είχε τίτλο Διαφάνεια, Αντιδιαφθορά και Ανθρώπινα Δικαιώματα: Η σύνδεση. Ο Δρ Ιωάννης Κάρκαλης εστίασε κατά τη διάρκεια της ομιλίας του κυρίως στην προαγωγή της διαφάνειας στον Δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα και στη σύνδεση της διαφθοράς με τα ανθρώπινα δικαιώματα, ενώ πρότεινε τρόπους και νέα συστήματα για την καταπολέμηση της, τόσο σε συλλογικό όσο και σε ατομικό επίπεδο. Ο λόγος που η διαφθορά συνεχίζει να υπάρχει, όπως είπε, είναι γιατί το ίδιο το φαινόμενο της διαφθοράς είναι πολυσύνθετο και απαιτείται η σε βάθος κατανόησή του, ώστε να μπορέσει να καταπολεμηθεί στη συνέχεια. Στις ΗΠΑ μάλιστα, γίνεται μία προσπάθεια όπως ανέφερε για την ολιστική πλέον αντιμετώπιση του φαινομένου που ονομάζεται διαφθορά. Στη συνέχεια ανέφερε μερικές από τις κατηγορίες της διαφθοράς, όπως αυτή προσλαμβάνεται από την  μέθοδο ολιστικής αντιμετώπισης και στις οποίες συμπεριλαμβάνονται η μικρή & μεγάλη διαφθορά, η συστημική & ατομική διαφθορά, η πολιτική, η δημοσιονομική κα.

Ο κ. Κάρκαλης στην εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ομιλία του ανέφερε πως αν θέλουμε κάποτε να πάψει να υπάρχει η διαφθορά,  θα πρέπει να μην είμαστε «αδιάφοροι για την διαφθορά», «γιατί είμαστε συνένοχοι αν την ανεχόμαστε» και να μην δεχόμαστε γύρω μας όσους την προωθούν. Επιπλέον τόνισε πως έχει μεγάλη σημασία «το πώς φτάνεις εκεί που φτάνεις και όχι το πόσο ψηλά θα φτάσεις», γιατί η διαδρομή αν δεν είναι ενδιαφέρουσα, όταν φτάνεις στον προορισμό σου, δεν νιώθεις απολύτως τίποτα!», όπως χαρακτηριστικά είπε. «Το βλέπω σε μερικούς ανθρώπους που συναναστρέφομαι οι οποίοι έχουνε παραβεί κάποιες αρχές για να προχωρήσουνε, όχι αναγκαία ποινικά διώξιμες, αλλά κάποιους κώδικες ενδεχομένως», παρατήρησε, ενώ στη συνέχεια πρόσθεσε πως «ευχαριστημένοι άνθρωποι είναι αυτοί που έχουν τηρήσει τον ηθικό κώδικα στη ζωή τους». Τέλος είπε πως όποιος αποφασίσει να ακολουθήσει το μονοπάτι της διαφθοράς για να προχωρήσει δεν νομίζει ότι θα μπορέσει να βρει ποτέ αυτό που λέγεται προσωπική εκπλήρωση.

Ακολουθούν τα σημαντικότερα σημεία της ομιλίας του, με την μορφή των ερωταποκρίσεων,  στα οποία αναλύεται το νέο συλλογικό σύστημα το οποίο προτείνεται σήμερα, ως εναλλακτικό για την αντιμετώπιση της διαφθοράς και προκύπτει μέσα από την θεωρία της θεσμικής αντιδιαφθοράς, όπως αυτή μελετήθηκε από επιστήμονες σε αντίστοιχο πρόγραμμα ινστιτούτου του πανεπιστημίου Χάρβαρντ

Που εντοπίζεται αυτή η δυνατότητα; Πότε ένα ανθρώπινο δικαίωμα που προστατεύεται βάλλεται από τη διαφθορά;

Αυτό συμβαίνει όταν το ανθρώπινο δικαίωμα που προστατεύεται αντιμετωπίζεται ως πεδίο διακριτικής ευχέρειας κάτι δηλαδή που μπορεί να υπάρχει ή να μην υπάρχει και η δημόσια εξουσία μπορεί να παραβιάζει.

Αρκεί η ποινική αντιμετώπιση; Μπορεί κάποιος επειδή θεωρεί ότι μια μορφή διαφθοράς προβλέπεται ως ποινικό αδίκημα να προσφύγει στα αρμόδια όργανα και να αντιμετωπίσει την κατάσταση που του έχει δημιουργηθεί;

Θα σας πω από την 20χρονη εμπειρία μου σε αυτά τα θέματα, ότι η ποινική προσέγγιση της αντιδιαφθοράς σε ολόκληρο τον πλανήτη είναι απολύτως ξεπερασμένη. Η διαφθορά υπακούει στους νόμους της αγοράς. Παράδειγμα είμαι τραπεζίτης και αποφασίζω να διαφθείρω το δημόσιο οργανισμό για να αποκτήσω κάποια ωφελήματα οικονομικά. Ξέρετε πόσοι τρόποι υπάρχουν για να μην τιμωρηθεί ποτέ ο ένοχος; Παραγραφές ποινικών αδικημάτων, χρήση παρένθετων προσώπων, δημιουργία νομικών προσώπων όπως οι off shore, η χρήση της διαφθοράς για την συγκάλυψη της διαφθοράς κα. Το αποτέλεσμα είναι ότι ο εισαγγελέας ποινικής δίωξης θα πρέπει να αντιμετωπίσει όλα αυτά τα προσκόμματα και στη συνέχεια ίσως υπάρχουν κάποιες τιμωρήσεις, αλλά υπάρχει και μία γενικευμένη αίσθηση ότι το μαχαίρι δεν φτάνει στο κόκαλο, γιατί μέσα από την ποινική διαδικασία κάποιοι τιμωρούνται αλλά ωστόσο τα χρήματα δεν επιστρέφονται στο δημόσιο ταμείο και ο πολίτης δεν ικανοποιείται από τα χρόνια της κάθειρξης ή της φυλάκισης. Θα ήθελε να δει τα χρήματα να επιστρέφονται και αυτό δεν συμβαίνει. Επιπλέον  δεν υπάρχει και καμία δικλίδα ασφαλείας ότι επειδή κάποιοι τιμωρούνται θα υπάρξει γενική πρόληψη και δεν θα επαναληφθεί τα φαινόμενο. Αντιθέτως φαίνεται ότι όσο περισσότερο υπάρχει η ποινική τιμώρηση, τόσο περισσότερο κάποιοι αρχίζουν να σκέφτονται ποιος θα είναι ο νέος δρόμος για τέτοιων ειδών οικονομικές δράσεις. Μέσα από αυτήν την διαδικασία φαίνεται ότι δεν μπορεί να οδηγηθείς πουθενά απλά και μόνο τιμωρώντας ποινικά όσους εμπλέκονται σε μία διεφθαρμένη συναλλαγή.

Είναι αντιμετωπίσιμη η διαφθορά;

Η διαφθορά είναι αντιμετωπίσιμη απλώς δεν είναι ποτέ 100% αντιμετωπίσιμη γιατί είναι σύμφυτη της κοινωνίας. Η μάχη κατά της διαφθοράς είναι δυναμικό πεδίο και πρέπει κανείς να είναι συνεχώς σε επαγρύπνηση για να μπορέσει να αλλάξει τα συστήματα για να περάσει σε άλλη κατεύθυνση και να αντιμετωπίσει τιε νέες μορφές διαφθοράς. Η ποινική τιμώρηση δεν είναι η λύση. Δεν θα πρέπει να εξαφανιστεί, απλώς δεν είναι η μόνη ενδεδειγμένη λύση

Πως σκέφτονται κάποιοι άλλοι και ενδεχομένως τα μοντέλα τους θα μπορούσαμε να προσαρμόσουμε στην Ελληνική κοινωνία;

Το πρώτο πράγμα που υπάρχει είναι ότι η διαφθορά για να μπορέσει να γίνει κατανοητή είναι το πώς το σύστημα που την δημιουργεί την εμφανίζει. Παράδειγμα, σύμφωνα με μελέτη του  ινστιτούτου  του πανεπιστημίου Χάρβαρντ, η χειρότερη μορφή διαφθοράς είναι η διαφθορά εκείνη που δίνει την εντύπωση στον πολίτη ότι ένας θεσμός δεν λειτουργεί. Δηλαδή αν εγώ πιστεύω ότι η πολεοδομία είναι μία 100% διαφθαρμένη υπηρεσία, τότε δεν επιχειρώ καθόλου να ακολουθήσω την νόμιμη διαδικασία κατά τη μελέτη αυτή , αλλά επιλέγω να διαφθείρω γιατί μέσα μου είμαι βαθιά πεπεισμένος ότι μόνο έτσι μπορώ να φτάσω εκεί που θέλω. Αν πιστεύω ότι η δικαιοσύνη δεν απονέμεται θα πρέπει να ακολουθήσω άλλους δρόμους για να την αποκτήσω .

Άρα σύμφωνα με την μελέτη του ινστιτούτου του Χάρβαρντ , το πρώτο πράγμα που πρέπει να γίνει για την αντιμετώπιση της διαφθοράς, είναι η αλλαγή της νοοτροπίας ότι ένα σύστημα δεν λειτουργεί. Η εδραίωση δηλ. της πεποίθησης, ότι το σύστημα αυτό μπορεί θεσμικά να φέρει το αποτέλεσμα αυτό  και συμφέρει να φέρει το αποτέλεσμα αυτό καλυτέρα από το να ακολουθήσει τον άλλον δρόμο (βλ ένταξη σε κομματικό μηχανισμό κλπ ). Τότε η διαφθορά τείνει, σύμφωνα με την θεωρία αυτή που ονομάζεται θεωρία της θεσμικής αντιδιαφθοράς,  να εξαφανιστεί.

Αν θέλουμε λοιπόν να καταπολεμήσουμε την διαφθορά και να φτιάξουμε μια κοινωνία χωρίς διεφθαρμένους πολεοδόμους, δικαστικούς και αστυνομικούς, θα πρέπει να ξεκινήσουμε από την μελέτη του συστήματος και όχι από το άτομο. Ενώ εδώ στην Ελλάδα και στην Ευρώπη ενδεχομένως εδώ και πολλά χρόνια κάνουμε το εντελώς αντίθετο.  Στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας το Σεπτέμβριο του 2010, δημιουργήθηκε στη Βιέννη ένας διεθνής οργανισμός η διεθνής ακαδημία αντιδιαφθοράς, στον οποίον είχα την χαρά και την τιμή να βάλω την τρίτη υπογραφή εκ μέρους του ευρωπαϊκού οργανισμού δημοσίου δικαίου. Ο οργανισμός αυτός συγκεντρώνει σήμερα 70 κράτη μέλη και είναι ακριβώς αυτός ο οργανισμός που προωθεί πλέον  τις επιστήμες (την νομική, την οικονομική κλπ) σε κοινή κατεύθυνση προς την δημιουργία πλέγματος διατάξεων και κανόνων πρακτικών που θα μας επιτρέπουν να μετασχηματίζουμε τα συστήματα μας συνέπλεκα  προς την κατεύθυνση του να δημιουργούμε στον μέσο πολίτη την αντίληψη ότι το σύστημα λειτουργεί. Εδώ μπαίνει η δημοσιογραφία, η οποία θα πρέπει να πληροφορήσει το κοινό, ότι το σύστημα λειτουργεί.

Πχ θέλω να βγάλω μία άδεια για να κτίσω ένα σπίτι. Και ο πολεοδόμος έχει την διακριτική ευχέρεια , δηλαδή δικαιούται να κρίνει αν μπορεί ή όχι να μου δώσει την άδεια για το σπίτι, χωρίς να υπάρχουν πολύ συγκεκριμένα κριτήρια. Αυτός είναι ένα θύλακας διαφθοράς. Όσο όμως πιο συγκεκριμένες είναι οι διατάξεις στο δημόσιο όργανο τόσο μικραίνει η πιθανότητα να έχουμε κατάχρηση της δημόσιας θέσης και διαφθορά. Διορθώνουμε σε  πρώτη φάση το σύστημα, ώστε να έχει λιγότερα πεδία διακριτικής ευχέρειας.

Το δεύτερο είναι η ενημέρωση ότι αυτό συμβαίνει. Αυτή είναι η περίφημη διαφάνεια. Είναι η δυνατότητα να προβάλεις την πληροφορία ώστε να της γνωρίσει το κοινό. (βλ διαύγεια).

Έτσι τελειώνουμε με τον υπάλληλο που θα έπρεπε να είναι γνωστός ή φίλος και με τους μεσάζοντες. Αυτό είναι ένας παλιομοδίτικος τρόπος δημόσιας διοίκησης που έχει πεθάνει σε όσες χώρες θέλουν να λέγονται πολιτισμένες. Τελειώνουμε επίσης με καταστάσεις εκβιασμού, κλπ

Μετά το τέλος ομιλίας, ακολούθησε η τελετή κοπής της πρωτοχρονιάτικης πίτας του ιδρύματος.

Στην εκδήλωση παρευρέθηκαν φοιτητές του τμήματος, πολίτες της Λευκάδος, εκπρόσωποι φορέων καθώς και εκπρόσωποι της τοπικής πολιτικής και θρησκευτικής ηγεσίας.

2014-01-16

Σ.Γ