«Ο ταξιδευτής της λέξης», θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ο Βαρθολομαίος Χ. Λάζαρης, ο βετεράνος, ωκεανοπόρος πλοίαρχος, όπως συστήνεται από τον εκδότη του Γεράσιμο Λογοθέτη, στο σύντομο βιογραφικό του. Η  Ελλάδα σε όλο τον κόσμο  (υπότιτλος: Ενδείξεις παρουσίας πανάρχαιων Αρίων (Γηγενών) Ελληνικών φύλων ανά τον κόσμον ), με προλεγόμενα του Κ. Δούκα, είναι η τρίτη βελτιωμένη και επαυξημένη έκδοση μιας γλωσσολογικής «μυθοπλασίας» θα έλεγα, όχι τόσο αμφισβητώντας όσα ο συγγραφέας πεποιθώς ανιχνεύει, τα οποία  και η σύγχρονη αρχαιολογική και ωκεανογραφική έρευνα πλέον εν μέρει τεκμηριώνει.  Αλλά για να υπογραμμίσω τη θαυμαστή φαντασιακή περιπλάνηση των λέξεων-κυτταρικών δομών του ελληνικού πολιτισμού σε όλη την έκταση του πλανήτη.
  
 Ένα πολυπρόσωπο επικό γλωσσολογικό αφήγημα παρακολουθούμε στην εργασία του Βαρθολομαίου Λάζαρη, χωρίς σαφή συνεκτική σύνδεση σκηνών και επεισοδίων, αλλά με σαφή κεντρομόλο πορεία: τη δεξίωση της ελληνικής λέξης σε ναυτικούς σταθμούς, σε λιμάνια, σε θρησκείες, σε τείχη, ναούς και ανάκτορα, σε μαυσωλεία και εγχάρακτα μνημεία, σε προσευχές και εξορκισμούς ενός πανοραμικού ταξιδιού μέσα στο χρόνο και στη γεωγραφία. Σφηνωμένη στην κυριολεξία η λέξη μέσα σε σύντομες συναρπαστικές αφηγήσεις, καταλαμβάνει για λίγο η καθεμιά όλη την πανοραμική οθόνη –ένα επύλλιο μυθικών διασυνδέσεων και ευρηματικών διαπλοκών, που μόνον η πολύτροπη όραση του ταξιδευτή και ο εξωτισμός της περιπλάνησης μπορούν να τιθασεύσουν στα όρια του γλωσσολογικού παραμυθιού, ανατολής και δύσης αξεδιάλυτα.
  
Ταξίδεψε ο ίδιος στις εσχατιές της γης κάτι λιγότερο από μισόν αιώνα, πλοίαρχος σε ποντοπόρα φορτηγά παντός τύπου. Βρετανικά νησιά-Ευρώπη-Μεσόγειος, Αφρική, Δυτικά των Στηλών του Ηρακλέους και Ανατολικά της Ελληνικής χερσονήσου, Ειρηνικός Ωκεανός, Αμερική και Καναδάς, αυτά και τα αντίστοιχα κεφάλαια της πολυσέλιδης γλωσσολογικής του digesta.  Ο «νιοστός» εθνογράφος, καραβοκύρης και ερευνητής περίεργος μιας αφής προγενέστερων, προϊστορικών και ιστορικών εμπειριών, που κατασκευάζουν πολιτισμικά και γλωσσολογικά έπη με πρώτη ύλη την ελληνική λέξη, την ελληνική γλώσσα και τα μνημεία του πολιτισμού της, τις μυθικές μεταμορφώσεις της με τα υλικά της εξωτικής εντοπιότητας. «Θεός των Πολυνησίων είναι ο ΠΙΚΟ. Είναι όμως γνωστόν ότι ο Διόδωρος ο Σικελιώτης αποκαλεί τον Δία με το προσωνύμιο Πίκος!» «Η Παλαιστίνη φέρει το όνομα του Παλαιστίνου, έγγονου του Ποσειδώνος», «Ινδίαι: Το όνομά τους έλαβον από τους κατοίκους τους Ινδούς, όπως τους ωνόμασαν οι πανάρχαιοι Έλληνες εκπολιτισταί, το δε όνομα Ινδός προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις Ίνις-Ιν και Διός=υιός-Διός (τέκνον θεού). Ίνδιος επίσης εκαλε΄’ιτο και ένας (ο εκ Ζακύνθου) εκ των μνηστήρων της Πηνελόπης του Οδυσσέως, «Τα ελληνογενή ονόματα, αυτούσια ή σύνθετα των Αραουκανών της Χιλής είναι άπειρα: Αλκμάν, Ανήλεος, Γλαύκα, Χαρίλαος, Αχαιός κ.λ.π.»,  «Οι γέροντες ΕΠΕΟΥ ΤΟΥΒΕ ήσαν οι αφηγηταί των «επών» της άγραφης ιστορίας», «Η ομοιότης του στύλου της Πυθίας και του αντιστοίχου Pehue των Αραουκανών», «Η σφαίρισις των αρχαίων Σπαρτιατών, γνωστή ως Κερητίζειν (είδος σημερινού hokey), μετεφέρθη και παίζεται εις την Αραουκανίαν με το όνομα «Πόλι». Οι αρχαίες αναπαραστάσεις «κερητίζειν» και του «πόλι» των Αραουκανών είναι εκπληκτικές εις την ομοιότητα, που δεν επιτρέπουν αμφιβολίαν ότι πρόκειται περί του ιδίου παιγνίου», «Ό,τι έκαμε ο Λεωνίδας εις τις Θερμοπύλες, το επανέλαβεν ο Lautaro (Λαόδωρος) εις την Peteroa, όπου απεμάκρυνε όλους τους συμμάχους του, και ο ίδιος με 600 στρατιώτες εθυσιάσθησαν χωρίς να ηττηθούν και χωρίς να υποχωρήση κανείς».
 
 Θαυμαστός ο «πλους» των ελληνικών του Βαρθολομαίου Λάζαρη, θαυμαστοί οι εξωτικοί σταθμοί, τα λιμάνια και οι μόνιμες αποικίες των λέξεών του. Δεν είναι η πρώτη φορά που η λέξη αποκτά αφηγηματική και εικονιστική αυταξία. Άλλωστε στη λέξη ανήκει το σύμπαν. Άλλωστε στη λέξη ανήκει η φαντασία και η ποίηση. Η απόδραση της συγγραφής. Και δεν είναι λίγοι εκείνοι που της αφιέρωσαν τα απομνημονεύματά τους. Μια σύμπτωση-καλή σύμπτωση- το φέρνει να διαβάζω παράλληλα την Πρώτη Λέξη (Le Premier Mot) του Βασίλη Αλεξάκη, το κέντρισμα και την αγωνία του να ψάξει αστυνομικά μέσα σε πηγές και φαντασιώσεις την πρώτη λέξη που εκφέρει στον απροσδιόριστο χρόνο του ο πρώτος Homo Sapiens. Ή την προηγούμενη μυθοπλασία του στη Μητρική Γλώσσα, όπου το γράμμα Ε στην είσοδο του Απόλλωνα στους Δελφούς γίνεται πρωταγωνιστής. Ή στις Ξένες Λέξεις του από τις οποίες αναδύεται φαντασιακά η κεντροαφρικανική εξωτική γλώσσα Σάνγκο. Ή το παιχνίδισμα με το  ΤΊΠΟΤΑ , των πρώτων ντανταϊστών, την α-νοηματική λέξη ΝΤΑΝΤΑ, κάτι ανάμεσα στη μιμόγλωσσα των μικρών παιδιών και στη λέξη νταντά για την ουρά της αγελάδας στην αφρικάνικη φυλή Κρου.
 
 Όμως, το φαντασιακό στοιχείο του Βαρθολομαίου Λάζαρη-προϋπόθεση για τη σύλληψη και διερεύνηση μιας επιστημονικής υπόθεσης εργασίας-συναντάται με μεθόδους εξονυχιστικής κατάδυσης στους μύθους και στις ιστορίες των λαών, συσσωρευμένα όλα στο ταξίδι μακρού χρόνου και στις επιτόπιες κουβέντες του με τους ήρωες  «Γενναίων Καπετάνιων» του Κίπλινγκ: τον σοφό Πορτογάλο Μανουέλ, τον τιμονιέρη Λονγκ Τζακ, το νέγρο μάγειρα…και όλους τους εύφωνους αληθινούς παραμυθάδες των λιμανιών του κόσμου, των αδρών ταβερνείων όπου συγχωνεύονται γλώσσες και πολιτισμοί. Σημειώνει ο ίδιος με μετριόφρονα ευγένεια εισαγωγικά: «…πρέπει να τονισθή ότι η παρούσα εργασία δεν διεκδικεί φιλολογικές, ιστορικές ή επιστημονικές δάφνες, και δεν αποσκοπεί στο να πείση κάποιον δι’ο,τιδήποτε, αφού ούτως ή άλλως η υπάρχουσα μοναδική αλήθεια, όποια και αν είναι δεν πρόκειται να μεταβληθή από το τι εκ των υστέρων πιστεύει έκαστος…Εις αυτήν την εργασίαν όμως έχουν συγκεντρωθή πάμπολλα σημαντικά ενδεικτικά στοιχεία, που αφ’εαυτών στοιχειοθετούν απόδειξι της εκπληκτικής παγκοσμίου εκπολιτιστικής παρουσίας  των παναρχαίων προγόνων μας. Επομένως δεν θεμελιώνεται καμμία νέα θεωρία, απλώς συσχετίζεται και μεταφέρεται εδώ η ήδη υπάρχουσα, όπως αυτή προκύπτει από τις άπειρες πληροφορίες που ευρίσκονται διάσπαρτες και ασύνδετες εις πληθώραν εξειδικευμένων και μη, επί μέρους βιβλίων, παραλλήλως δε, δίδεται το ερέθισμα στον αναγνώστη να ερευνήση και αυτός δι’άλλα χαμένα τμήματα του «ψηφιδωτού», και τελικώς να κρίνη μόνος τουαν ανήκουν και συμπληρώνουν την ιδίαν εικόνα». Και για τη χρήση πηγών και βιβλιογραφίας εξηγεί: «Οι πληροφορίες έχουν ληφθεί από διάφορες πηγές, επιβεβαιούμενες από πολλούς συγγραφείς και αρθρογράφους, μνημονευομένους εις το παρόν, καταδεικνυομένης αναμφισβητήτως της ανεπανάληπτης διασποράς και εκπολιτιστικής εποποιϊας των θρυλικών αυτοχθόνων προγόνων μας…» Γεωγραφία, Αστρονομία, Ιστορία, Γεωλογία, Αρχιτεκτονική, Θρησκειολογία, Τέχνη, Γλωσσολογία, Λαογραφία, Ανθρωπολογία, Μυθολογία διαπλέκονται στη θαυμαστή πραγματολογία τους και συνθέτουν ένα πανοραμικό χρονικό διαπολιτισμικών συναφειών της μιας, ενδεχομένως, και αδιαίρετης ανθρωπολογίας: στις ατέρμονες μέσα στο χρόνο μεταμορφώσεις της σε πολιτισμικούς πλουραλισμούς και γεωγραφίες.
 
 Ο κ. Βαρθολομαίος Χ. Λάζαρης, γιος του Eισαγγελέα Χριστόφορου Λάζαρη, μεγάλωσε στο διαπολιτισμικό σύμπαν της ετυμολογίας των «Λευκαδίτικων» του πατέρα του για να ξανοιχτεί, σε μια πρώιμη ωριμότητα, στην εξωστρεφή αναζήτηση της λέξης-κοιτίδας του ελλαδικού τόπου του και του διαχρονικού πολιτισμού του. Άξιος κυβερνήτης του ποντοπόρου σκάφους του, βιρτουόζος κυβερνήτης μιας κιβωτού αθησαύριστου γλωσσικού πλούτου, κατασκευάζει το δικό του Thesaurus Linguae Grecae, όχι  με τον φανατισμό του «πεποιθότος», αλλά με τον ανιδιοτελή ενθουσιασμό του ταξιδευτή που κάνει την περιπέτεια της γνώσης του μοιρασμένη δωρεά στους ανθρώπους του φερμένη από τις εσχατιές της γης. Και κάτι που εγκυρώνει ακόμα περισσότερο την πανοραμική Ελλάδα του «εις όλον τον κόσμον»: ο ίδιος ο Βαρθολομαίος Χ. Λάζαρης, εκπροσωπεί στις απίθανες, σοβαρές, χιουμοριστικές, σκαμπρόζικες, επικές και μυθικές του αφηγήσεις, τον απύθμενο homo narrans της λαϊκής ολονυχτίας στα ψαράδικα ή μεσόγεια καφενεδάκια άλλων εποχών, που τα μετακίνησε  Ο ΚΑΠΕΤΑΝΙΟΣ τα πλουμιστά καλοκαιριάτικα βράδια των λευκαδίτικων ρεμβασμών, στις ράθυμες πολυθρόνες του ξενοδοχείου ΝΗΡΙΚΟΣ, στην είσοδο της πόλης της Λευκάδας. Και κει ζωντανεύει τους χάρτες και τις διαδρομές της άσωστης περιπέτειας του κάπταιν Νέμο-μοναδική εμπειρία ακρόασης για μικρούς και μεγάλους.    

2011-06-06