ΘΕΜΑ: Πώς η τάξη μου γίνεται όμορφη και καλή και «δική μου» τάξη Πρότυπη και καινοτόμα παιδαγωγική παρέμβαση που πραγματοποιήθηκε κάτω από την επιστημονική και παιδαγωγική καθοδήγηση της Σχολικής Συμβούλου Φιλολόγων κ. Παρασκευής Κοψιδά-Βρεττού, την υποστήριξη της Υπεύθυνης του ΚΕΣΥΠ κ. Άννας Κοψιδά και υλοποιήθηκε από τη φιλόλογο καθηγήτρια του 1ου Γυμνασίου Λευκάδας κ. Κατερίνα Σκλαβενίτου σε συνεργασία με τους μαθητές της, της Γ1 τάξης, είχε ως αποτέλεσμα την τιμητική διάκριση και την απόσπαση βραβείου από το Υπουργείο Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων. Η παρουσίαση της εργασίας και η απονομή του βραβείου θα γίνει την Πέμπτη, 23 Ιουνίου στην Αθήνα, στην αίθουσα τελετών Jacqueline de Romilly του Υπουργείου Παιδείας.

Η δράση «Αριστεία και Καινοτομία στην Εκπαίδευση», νέος θεσμός του Υπουργείου Παιδείας, στοχεύει στην ανάδειξη των καινοτόμων παρεμβάσεων των εκπαιδευτικών μας, στην προαγωγή και την ηθική υποστήριξη νέων τρόπων και μεθόδων διδασκαλίας ή την εφαρμογή πρωτοπόρων θεωρητικών και πρακτικών παρεμβάσεων στη διαχείριση προβλημάτων της σχολικής τάξης ή την αντιμετώπιση των διανθρώπινων σχέσεων μέσα στη σχολική κοινότητα (σχέσεις των εκπαιδευτικών μεταξύ τους, διαμαθητικές σχέσεις, σχέσεις των μαθητών με τους καθηγητές, σχέσεις μαθητών και εκπαιδευτικών με τους γονείς, επικοινωνία του σχολείου με τους επίσημους φορείς της εκπαίδευσης και το κοινωνικό περιβάλλον).

Το βραβευμένο πρόγραμμα, όπως προαναφέρθηκε, εκπονήθηκε από την καθηγήτρια κ. Κατερίνα Σκλαβενίτου στη διάρκεια της φετινής σχολικής χρονιάς με την υπόδειξη και συνεργασία της Σχ. Συμβούλου Φιλολόγων κ. Παρασκευής Κοψιδά και την ενθουσιώδη συμμετοχή των μαθητών, των οποίων παραθέτουμε τα ονόματα: Αραβανής Παναγιώτης, Αργυρού Μαρία, Αργυρού-Λογοθέτη Δήμητρα, Ασπρογέρακας Χαράλαμπος, Βαφειάδη Σωτηρία, Βερύκιος Χρήστος, Βερυκίου Ελισάβετ, Βλάχου Ιωάννα, Βρακατσέλη Λευκή, Βρεττός Γεώργιος, Γαζής Επαμεινώνδας, Γαζής Στάθης, Γαντζία Σοφία, Γεράρδης Νικόλαος, Γκέργκη Ιωσήφ, Γκόγκας Αριστείδης, Γληγόρης Επαμεινώνδας, Γληγόρης Θεόδωρος, Γράψα Θωμαϊς, Διγενής Άκης, Ζαβιτσάνου Θεοδώρα.

Η εργασία είχε ως θέμα: «Πώς η τάξη μου γίνεται όμορφη και «καλή» και «δική μου» τάξη». Θεωρητική αφετηρία της εργασίας ήταν η διερεύνηση της μεταβολής της συμπεριφοράς, του μαθητικού και κοινωνικού ήθους των μαθητών και της επίδοσής τους σε συνάρτηση με τη μεταβολή (αισθητική και παιδαγωγική) του δομημένου περιβάλλοντος, την ανάπτυξη πρωτοβουλιών και την ανάθεση συγκεκριμένων ρόλων στους μαθητές. Το ερευνητικό πρόγραμμα στηρίζεται στις αρχές της Χωροπαιδαγωγικής , ενός ιδιαίτερου τομέα της επιστήμης της Παιδαγωγικής που εξετάζει τον φυσικό και δομημένο χώρο ως καθοριστικό στοιχείο του μαθησιακού περιβάλλοντος και προωθεί την οικείωση των εννοιών του χώρου και την ανάπτυξη δεξιοτήτων χρήσης του σε συνάφεια με την αναβάθμιση μορφών επικοινωνίας και διαπροσωπικών σχέσεων.

Σύμφωνα με τα πορίσματα της Περιβαλλοντικής Ψυχολογίας, δεδομένα του γεωφυσικού περιβάλλοντος, του δομημένου χώρου, των ποιοτήτων του (θόρυβοι, συνωστισμός) και η αισθητική των χώρων, επηρεάζουν, θετικά ή αρνητικά τον ψυχισμό και τη συμπεριφορά των ανθρώπων, πολύ εντονότερα και μονιμότερα των μαθητών λόγω της αυξημένης ευαισθησίας της ηλικίας τους και της νοητικής και κοινωνικής τους ανάπτυξης. Η τελευταία είναι συνυφασμένη με τις κοινωνικές τους εμπειρίες μέσα σε συγκεκριμένους χώρους και την επήρεια που αυτοί ασκούν πάνω τους. (Δεν είναι υπερβολή να λεχθεί ότι η έννοια του αντιαισθητικού σε κάθε έκφανση του ατομικού και συλλογικού πολιτισμού συνδέεται εν πολλοίς με την αντιαισθητική και αντιπαιδαγωγική υφή του περιβάλλοντος χώρου ως έννοιας με πολιτικές και κοινωνικές νοηματοδοτήσεις).

Ο ίδιος ο τίτλος της εργασίας παραπέμπει, με τα χαρακτηριστικά επίθετα που αξιοποιεί στοχοθετικά, σε προσωποποιημένες καταστάσεις και σχέσεις οικειότητας και φιλικότητας. Στόχος είναι η αντιστροφή των σχέσεων ανάμεσα στο μαθητή και την τάξη του, τόσο σε πραγματικές συνθήκες όσο και σε συμβολικό επίπεδο. Η φαινομένη ουδετερότητα του άψυχου χώρου μεταμορφώνεται με τη συμμετοχή του βιώματος σε θετική ή αρνητική εμπειρία με μόνιμα εγκατεστημένο χαρακτήρα στη συνείδηση του μαθητή. Το σχολείο και ειδικότερα η σχολική τάξη προβάλλεται-ανεξάρτητα από τη θεωρία και την τυπολογία της- ως ο θεσμικός χώρος εγκλεισμού, αιχμαλωσίας, καταναγκασμών, σωφρονισμού, ποινικοποίησης των συμπεριφορών. Το σχολείο- φυλακή είναι ένας διαχρονικός προσδιορισμός του χαρακτήρα της σχολικής εκπαίδευσης. Η τάξη λοιπόν είναι «κακή», είναι «άσχημη» (με κριτήρια αισθητικής και συν-αισθηματικής αξιολόγησης) και «ξένη». Κακή γιατί τιμωρεί, γιατί καταπιέζει-ακόμα κι αν είναι για το καλό-, γιατί κάνει διακρίσεις, γιατί είναι άφιλη, γιατί δεν έχει συναισθήματα… Είναι άσχημη: γιατί δεν έχει χρώμα, γιατί δεν έχει-καλό ή σωστό- φωτισμό, γιατί δεν έχει διακόσμηση, γιατί έχει άσχημα ή κατεστραμμένα θρανία, γιατί δεν έχει βιβλιοθήκη ή σωστό εξοπλισμό… Δεν είναι «δική μου» (του μαθητή) γιατί δεν έχω παίξει κανένα ρόλο για τη διαμόρφωσή της, γιατί δεν μου πέφτει λόγος σε τίποτε σχετικά μ’ αυτήν, γιατί δεν μου δίνει κανένα δικαίωμα στη διαχείρισή της-το μόνο δικαίωμα που έχω και το ασκώ ευσυνείδητα είναι να την τιμωρώ και να την εκδικούμαι. Το ερευνητικό πρόγραμμα λοιπόν που υλοποίησε η κ. Σκλαβενίτου με τους μαθητές της εστίασε ακριβώς σ’ αυτή τη δεδομένη και ερευνητικά σταθμισμένη πραγματικότητα. Και επεδίωξε να κάμει την τάξη ΟΜΟΡΦΗ και ΚΑΛΗ και ΔΙΚΗ ΤΟΥΣ (των μαθητών) τάξη. Ακολουθήθηκε η ομαδοσυνεργατική μέθοδος όπου όλοι οι μαθητές είχαν ρόλους, πεδία ευθύνης καθώς και τη δυνατότητα της συνεχούς παρακολούθησης του έργου τους. Η τάξη καθαρίστηκε, τα θρανία και οι τοίχοι το ίδιο, βάφτηκαν από τους μαθητές σε χρωματισμούς της επιλογής τους και σε συνεργασία με την ομάδα των εμψυχωτών τους (καθηγήτρια της τάξης, Σχολική Σύμβουλο, Υπεύθυνη του ΚΕΣΥΠ), διακοσμήθηκαν με αφίσες-αντίγραφα έργων τέχνης που οι ίδιοι οι μαθητές επιμελήθηκαν αξιοποιώντας το διαδίκτυο. Υπήρξε επίσης επικοινωνία με το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου, το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, την Εθνική Λυρική Σκηνή για την αποστολή σχετικού υλικού. Δημιουργήθηκε βιβλιοθήκη τάξης. Σημεία –αναμενόμενης-τριβής ήταν η τοποθέτηση μοκέτας μέσα στην τάξη, η κατάργηση του υπερυψωμένου βάθρου για τον καθηγητή και η αλλαγή της διάταξης των θρανίων από μετωπική σε ημικυκλική (ή σχήμα Π), η οποία καταργεί τις ιεραρχίες και διευκολύνει τη διαμαθητική επικοινωνία ενώ ταυτόχρονα εκφράζει τόσο σε πρακτικό όσο και σε συμβολικό επίπεδο την αντικατάσταση του γραφειοκρατικού μοντέλου οργάνωσης της σχολικής τάξης και συνακόλουθα της μάθησης με ένα νέο μοντέλο οικο-συστημικής προσέγγισης. Το τελευταίο αν και απαιτεί ιδιαίτερες και αναβαθμισμένες δεξιότητες από τον εκπαιδευτικό (κατάσταση για την οποία δεν έχει ακόμα την κατάλληλη παιδαγωγική και ψυχολογική προετοιμασία), προάγει ωστόσο την ενεργό δράση όλων των μελών της τάξης (γι’αυτό δεν υπάρχουν καλοί και κακοί μαθητές με την παραδοσιακή έννοια, αλλά άξιοι για κάποιο ρόλο συγκεκριμένο ο καθένας), καταλύει την έννοια της περιθωριοποίησης μαθητών και τον στιγματισμό τους με βάση τα αυστηρά ιεραρχικά κριτήρια του νοησιαρχικού σχολείου.

Είναι πρόκληση η απάντηση στην απορία ποια ήταν τα αποτελέσματα-μετρήσιμα και ποιοτικά-αυτής της καινοτόμας ερευνητικής προσπάθειας, που περιγράφεται εκτενώς σε τυπωμένη εργασία η οποία υποβλήθηκε στο Υπουργείο Παιδείας. Ποιες δεξιότητες, γνώσεις, πρωτοβουλίες, ευρηματικές ιδέες, ποιο ήθος και προπάντων ποια συναισθήματα μοιράστηκαν οι μαθητές μεταξύ τους και με τους καθοδηγητές τους, με τους γονείς και τους καθηγητές τους. Αξίζει να σημειώσουμε ότι και η αντίδραση-απ’όπου κι αν προερχόταν, και η διαφωνία και η αντιπαλότητα συνιστούσε και έτσι καθοδηγούνταν, ώστε να αποτελέσει για τους μαθητές και τη σχολική κοινότητα ένα εμπειρικό πεδίο απόκτησης δεξιοτήτων στη διαχείριση κρίσεων, στην εκτόνωση προβληματικών καταστάσεων και στη σύνθεση αντίθετων απόψεων. Μια φράση μαθητή αποσπασμένη από τα φύλλα τελικής αξιολόγησης που συμπλήρωσαν: «…Ήμασταν πολύ χαρούμενοι, ζήσαμε τα καλύτερα σαββατοκύριακα, το διασκεδάζαμε αφάνταστα…είμαστε όλοι «καλοί» μαθητές…Η τάξη είναι κάτι δικό μας τώρα, κάτι που κουραστήκαμε να το καταφέρουμε…Αισθανόμαστε υπερήφανοι και προσπαθούσαμε να την κάνουμε όλο και καλύτερη…» Η τάξη τώρα είναι όμορφη και καλή και δική τους τάξη. Όμως την επόμενη σχολική χρονιά οι μαθητές αυτοί θα φύγουν από το Γυμνάσιο. Η τελευταία τελετή τους θα είναι εκείνη της παράδοσης-παραλαβής. Σε μαθητές που θα κρίνουν πως για κάποιο λόγο ξεχωρίζουν: με την αγωγή, τη βούλησή τους να σεβαστούν το έργο που έγινε, τη συμπεριφορά, ίσως και την επίδοσή τους…Ήδη έχει αρχίσει η «υιοθεσία». Θ’αναδειχθούν pioneers. Και θα υπογραφούν συμβόλαια…

Υ.Γ. Αισθάνομαι την ανάγκη και την υποχρέωση από αυτή τη θέση να ευχαριστήσω και να συγχαρώ την κ. Σκλαβενίτου για την ποιότητα της επιστημονικής και παιδαγωγικής παρέμβασης και της επικοινωνίας, για την τεκμηρίωση της υπόθεσης ότι υπάρχουν πολλά περιθώρια στην εκπαίδευση ώστε να μεταβάλει ποιοτικά την ανθρώπινη ποιότητα και το πολιτισμικό επίπεδο των μαθητών, με ό,τι αυτό συνεπάγεται και για την κοινωνική πραγματικότητα έξω από το σχολείο.

Το πρόγραμμα -που πιστεύω πως σύντομα θα δημοσιεύσουμε- αποτελεί έναν πλήρη παιδαγωγικό χάρτη της πρωτοβουλίας αυτής, που μπορεί να εκπονηθεί σε κάθε σχολική μονάδα ως υπόθεση εργασίας για την επιστημονική στάθμιση, κατανόηση και διαχείριση των προβλημάτων σχολικής τάξης και τη μεταβολή της κυρίαρχης αντι-παιδαγωγικής, σε πολλές περιπτώσεις, σχολικής κουλτούρας, γεγονός που προϋποθέτει και τη λειτουργία ενός παιδαγωγικού ανθρώπινου εντέλει και δημοκρατικού ήθους. Η θεωρητική του ρητορική είναι πραγματικότητα, απομένει η ωριμότητα της εμπειρικής του εφαρμογής ως γενικευμένου βιώματος μέσα και έξω από το σχολείο.

Παρασκευή Κοψιδά-Βρεττού

lefkadaslowguide.gr